Mu buvanganzo nyemvugo n'amateka y'u Rwanda rwo hambere, Umugani wa Kigwa (wabanje kwitwa Sabizeze) ni umwe mu migani ndangamateka y'ingenzi cyane isobanura inkomoko y'ubutware bw'Ibimanuka, ihererekanyabubasha, n'uburyo ubuhanga gakondo (nk'umuriro, ubucuzi, n'ubworozi) bwageze mu basangwabutaka. Uyu mugani wakusanyijwe mu buvanganzo bwo mu rukiko rw'ibwami, unandikwa n'umushakashatsi w'ikirangirire Musenyeri Alexis Kagame mu gitabo cye “Inganji Kalinga”.
1. Igicuba cy'Umurinzi n'Ivuka ry'Igitangaza rya Sabizeze
Shyerezo, Umwami w'Igihugu cyo Hejuru (mu Ijuru), yari afite abagore benshi, barimo uwitwaga Gasani. Ariko Gasani yari amaze igihe kirekire yaragumbashye nta mwana arabyara.
Bukeye haza umuhanuzikazi witwaga Impamvu, asanga Gasani aramubwira ati: “Nkuragurire umwana w'umuhungu ugiye kubyara!” Gasani abanza kugira ngo aramusuzugura kuko yari amaze igihe kinini ari ingumba, ariko Impamvu amwizeza ko ibyo avuga ari ukuri, amusaba gusa kumutunga no kumushakira aho aba mu gikali kugira ngo ajye amugira inama. Gasani arabyemera amushyira mu gikali cy'urugo rwe.
Hashize igihe, Shyerezo yagize umugambi wo kwagura imbibi z'ibihugu bye, maze ahamagara abapfumu b'ibwami ngo baragure:
- Abapfumu bazanye ikimasa kizaba imana, bagishyira mu gikali i Bwami.
- Bafashe imbuto y'umwami bayibuganiza muri cya kimasa, barakibikiira, baracyorosora, basanga cyereye guha umwami intsinzi.
- Abapfumu bamaze kwinjira i Kambere kuvuga amabara y'iyo mana, Impamvu yahise abwira Gasani ati: “Genda wihishe, wende wa mutima w'imana yeze, uwushyire muri cya gicuba cy'umurinzi wabuganijemo amata!”
Gasani yanyonyombye atabonwa n'umuntu, afata wa mutima awushyira mu gicuba cy'umurinzi akijisha ku ruhimbi rw'ibisabo. Nk'uko Impamvu yamubwiye, bakajya bakidomamo amata y'inshyushyu buri gitondo na nimugoroba uko inka zihumuje.
Ivuka rya Sabizeze:
Amezi cyenda yarashize, mu kwa cumi Impamvu abwira Gasani kujishura cya gicuba no kugipfundura. Arebyemo asanga harerembamo agahinja k'agahungu keza cyane gakikijwe n'amata! Bavuza impundu mu gikali bati: “Gasani yabyaye!”
2. Kwangwa na Se no Kwitwa Izina
Inkuru igeze kuri Shyerezo ngo aze aterure umwana amwite izina, yarahakanye atsemba ati: “Uwo mwana si uwanjye!” Umunsi wa munani ugeze, Shyerezo ntiyaza mu muhango wo kwita izina, ahubwo ategeka ko uwo mwana yicwa.
Gasani n'umugaragu we bahise bahisha uwo mwana, Gasani amwita Sabizeze (kuko yari yamukuye ku Mana yeze). Intumwa zose Shyerezo yoherezaga kwica uwo mwana zageragayo zagikubitana amaso n'ubwiza bwe zigacika intege, zikagaruka zimutaka imbere y'Umwami.
Bigezeho ababatware bakuru b'i Bwami basabye kureba uwo mwana baramutangarira babwira Shyerezo bati: “Nyagasani, umwana ufite hariya ni akataraboneka; uwamwica byaba ari nko kukwica ubwawe!” Shyerezo ubwe yagiye kureba wa mwana kwa Gasani, amukubise amaso ibyo kumwica ahita abireka aramuterura, amugira uwe, amwita Imana.
3. Kumenya Ibanga no Kururuka ku Isi
Sabizeze yarakuze arinda aba umusore w'intwari arusha abandi bose ubwenge n'igikundiro. Bukeye nyina wa Gasani yaje kumusura, babaza Gasani aho yakuye uwo mwana, Gasani amubwira ibanga ry'uko yavuye mu mutima w'imana yeze.
Umutwa w'umutoni wa Sabizeze witwaga Mihwabaro yumvise iryo banga ryose maze ajya kubibwira shebuja. Sabizeze ararakara ati: “Ubonye Mama ngo arambyarura! Sinkibaye muri iki gihugu!”
Sabizeze yahise afata umugambi wo kuva mu Ijuru:
- Yafashe umuheto we n'imbwa ze z'impigi: Ruzunguzungu na Ruguma.
- Yinjiye mu ruganda rwa se afata umuriro awuhambira mu ifumba, afata n'inyundo y'ubucuzi ya se yitwaga Nyarushara.
- Yakoranyije amatungo y'ubwoko bwose: imfizi Rugira n'insumba yayo Ingizi, intama Mudende na Nyabuhoro, isekurume y'ihene Rugeyo, isake Mugambira, n'inyange.
- Yajyanye n'umuvandimwe we Mututsi, mushiki wabo Nyampundu, hamwe n'umutwa wabo Mihwabaro.
Bageze ku rugi rw'Ijuru, Sabizeze yakubitishije rwa rugi ya nyundo ya se Nyarushara, ijuru rirakinguka bamanuka umujugujugu baza ku Isi. Ya nyundo yamucitse mu ntoki igwa ku gisi cya Muhabura, irataruka yigwa mu kiyaga cya Gipfuna.
4. Kugwa ku Rutare rw'Ikinani mu Mubali
Ibimanuka byururukiye ku rutare rw'Ikinani mu Mazinga ya Mubali, mu gihugu cy'Abazigaba cyategekwaga n'Umwami Kabeja. Bahise baca ingando baracanira.
Abo kwa Kabeja babonye umwotsi mu ishyamba baratangara, Kabeja yohereza intumwa kureba ibyo bintu. Intumwa zibonye abo bashyitsi zabanje gutinya, ariko Sabizeze arazihumuriza ati:
Ijambo rya Sabizeze:
“Nimuhumure, natwe turi abantu duturuka mu Ijuru; turi abashyitsi b'amahoro, twaje tubasanga ngo tubungure amaboko n'umuryango. Namwe mubaye imfura mwatubanira.”
Umwami Kabeja yakiriye abo bashyitsi b'imfura abaha gutura muri iryo shyamba. Bene igihugu bahise babita Ibimanuka (kuko bavuye hejuru mu Ijuru), naho Sabizeze bamwita Kigwa (kuko yaguye aturuka hejuru). Ibimanuka na byo byise bene igihugu Abasangwabutaka.
5. Gusakaza Ubwenge no Gukwira k'Umuryango
Ibimanuka byabanye neza n'Abasangwabutaka, bibigisha ubuhanga bwo gukoresha umuriro, ubucuzi, n'ubworozi bw'inka n'amatungo magufi.
Bukeye Kigwa yitegereje amatungo asanga yarorotse cyane mu gihe bo bari bake, abwira Mututsi ko bakwiriye gushaka uko bakwiza umuryango. Mututsi amaze kwanga kurongora mushiki wabo Nyampundu, Kigwa yarongoye Nyampundu babyarana umukobwa witwa Sukiranya n'umuhungu witwa Muntu.
Sukiranya amaze kuba inkumi nziza, Kigwa yashyingiye Mututsi uwo mwisengeneza we hagamijwe kuzirura umuryango:
Kuzirura Umuryango:
Kigwa yabwiye Mututsi ati: “Genda uture hakurya yacu, hanyuma uze kumusaba. Ninkubaza ubwoko bwawe, uzansubize uti: ‘Ndi Umwega wo hakurya!’” Mututsi yabigenje atyo, arongora Sukiranya babyarana abahungu batatu: Mukono, Muha, na Serwega.
Umwanzuro n'Amasomo y'Umuco
Umugani wa Kigwa (Sabizeze) ni igisingizo cy'umuco n'inkomoko y'ubutware bushingiye ku bwenge, ubutwari, n'ubworozi mu mateka nyarwanda. Uduha ishusho y'uko ubwumvikane hagati y'abashyitsi baje bafite ubumenyi n'abasangwabutaka bafite ubutaka byubatse umusingi w'ubufatanye, ubworozi, n'iterambere ry'Igihugu cy'u Rwanda.
Inkomoko y'Inyandiko: Alexis Kagame, Inganji Kalinga, Urupapuro rwa 61-65.

Ibitekerezo (0)
Ibitekerezo byafunzwe kuri iyi nkuru.